कथा

रिठेक राजनीति

काल्हिक दिनसम सुनसान डेख्जिना गौह्री गाउँम फेनसे चहलपलह बह्रल रह । गाउँके टाठोबाठो मनै चलमलाइ भिरल रलह । काखरकि असिन समयम मनैनके कमाइ हुइना दिन लघुच्च अइटि रलहिन् । देशभर चुनावके महामेलाके समय रह । हमार देशम ढेर बेरोजगार मनै बाट । राजनीतिह कमाहि कर्ना मुख्य व्यापार बनाइल डेख्जाइठ । असह मध्ये गौह्री गाउँक रिठ्या फेन एक हो । यिहिसे आघक चुनावम रिठ्या टिनठो पार्टीमसे मनग्य आम्दानी कर्लक बात चुनावके करिब बरस दिन पाछ गाउँक मनैन् पत्ता चलल रहिन् । रिठ्याह पैसो डेख हटल पार्टीक नेता हुक्र विरोध करल ब्यालाम गाउँक मनै थाहा पैल रलक । ओहमार गौह्री गाउँक ढेर मनै रिठेपर रिसाइल फेन रलह । ओकर पक्षक मनैन् ब्वाट डार्ख बहुट पस्टाइल फेन रलह ।

रिठ्या प्लस टु कैख १८ महिने सब इन्जिनियर प्राविधिक शिक्षा फेन उत्तीर्ण कर्ल रह । वि.सं. २०७२ सालम नेपालके गोर्खाके बारपाकम केन्द्रबिन्दु बनाख गइल रह । ओह भुकम्प गैलक कारण भुकम्प पिडित मनैन्के भट्कल घरके पुनर्निर्माणके लाग सरकार अस्थायी करारम विभिन्न जनशक्तिको व्यवस्थापन कर्ना क्रमम ऊ जागिर फे पैल रह । कुछ समय पाछ ऊ जागिरमसे निकर्ख व्यापार व्यावसायम फेन हात डारल तर व्यापारम फेन लगानी डुब्लिस् ओठेसे ऊ राजनीतिम सक्रिय हुइल रह । आजकाल ओकर राजनीतिक व्यापार बहुट फस्टाइल बाटिस्, लगानीबिनाके आम्दानी । हरेक चुनाव ओकर लाग कमाइ कर्ना मौसम बन्क अइठिस् ।

रिठ्या देशके मुख्य दल मानगिल प्राय सक्कु दलसे सेटिङ मिलैना माहिर खेलाडी हो । ओकर सेटिङम माझ गाउँके दलबि¥या ओ टर्का गाउँक लालबिर्या फेन सामिल बाट । ऊ माझ गाउँके दलबि¥याह एकठो पार्टीके मोर्चा सवार लगैल बा कलसे लालबि¥याह और मुख्य दलके पार्टीके सेटिङम लगैल मिलैल बा । यि टिन्योजर हुइट्, गाउँक मनैन् गुम्राहाम ढर्ना पात्र । विचरा ! गाउँके सिधासादा गँवलियन यि बातके कौनो भेउ नै थाहा निपैठ । जगबि¥याके खन्ला छावा रिठ्या गाउँक मनैन् हरेक चुनावम अप्न सेटिङ मिलाइल नेतन मत डेना सहमत करैना ओ ढिउर रकम असुल्ना ओकर विशेषता रलहिस् । गाउँम नेताह लान्ख गाउँम खानेपानीके बोरिङ कोरैना, घरक अघारिक डगर बनैना, कालोपत्रे करैना, सरकके नाली बनैना, विद्यालयके भवन अस्त अस्त माग फेन उठाए, रिठ्या । ओकर बातले गाउँक मनै भरोसा मान्ख रिठ्याह नै गाउँक नेता फेन मानट । ओकर कलक दल ओ नेताह मत डिहट ।

गौह्री गाउँम और एक्ठो सामान्य व्यापारी रङ्बिर फे रह । गाउँम ढेरसे इमानदार मनै बैसट तर झुपबहादुरके छावा रङ्गबिर चाहिँ फरक तर्क ढर । रङ्गबिर सहकारीमसे ऋण कैक छोटमोट व्यापार कैक जीवन गुजारा कर्ल रह । ओकर बातम गाउँक कुछ युवा पुस्ता विश्वास करिस् । ऊ राजनीति निकर्लसे फेन नेपालके राजनीति गहिरसे बुझ्ल रह । बर्सौसे देशम राजनीतिक अस्थिरताले गाउँक सयौ युवा बिडेस् जाइपर्ना, उद्योग कलकारखाना निखोल्ना, कृषिम आधुनिकीकरण निहुइना, गाउँके किसानन्के कृषि उत्पादन बजार निपैना, डगरके विकास फेन निहुइना आदि कारणले गाउँक मनै दुःख पैलक यर्थाथ ऐनाजैसिन छर्लङ रह । ओफफेन रिठ्या नानाभाटि प्रलोभनम गाउँक फुस्लाफुस्लु पार्ख आफन डोन्या सोझर्ना काम बर्सौसे कर्टि अइल रह । उही दलबिर्या ओ लालबिर्या साथ डेहिस् । ओहमार गाउँक मनैन् भ्रमम पर्ना सजिल हुइस् ।

यह क्रमम चुनाव फेन लग्घुच्च अइटि रह । रिठेक गाउँघरओहर डौडधुप फेन बह्रल रलहिस् । ऊ आफन गाउक मनैन् अखिस फेन आपन पक्षके नेताह मत डारक लाग का कर्ना कना उपाय सोच्टि रह । ऊ आपन गाउँम कचेहरी बलाइल ओ कहल, ‘हेरो गाउँक डाडुभाइ तथा डिडी बहिन्या, डाइबाबाहुक्र अखिस ट्याका फेन हमार नेता चुनावम उठल बाट । आब झट्टहे चुनाव फेन लग्घुच्च अइटि बा । अप्नेक हुक्र कौनो डोढार नापर्बि । म्वार कलक चुनाव चिन्हम झ्याप्प छाप लगैबि । विकासके लाग एकदम मजा उम्मेदवार बाट । और पार्टीक मनै फेन अइटि बाट ओहर विश्वास जिन कर्बि ।’

ऊ कचहरीम रङ्गबिर फे उपस्थित रह । कचहरीम रङ्गबिर आपन बात ढरल, ‘रिठ्या डाडुक कलक बातम विश्वास कैढर्ना उचित निहो । बरु चुनावम उम्मेद्वारी डिहल कुन नेता हुइट ? कसिन एजेण्डा बटिन् ? पुरान दल, नयाँ दल कठ । पैल्ह सांसद बनल हरिबहादुर असक गफाडी ओ काम निकर्ना पो हुइट कि ? गाउँक मनैन्के लाग यि बनाडिहम, ऊ काम कैडिहम कटि बेकारके बात कैक पाँच पाँच बरस व्यर्थ समय खेर जाइ सेकट । देश फेन गति लिह निसेकट । हमहन त खड्डाम पारी पारी देशह फेन डुबाइ सेक्ठ । गोचाहुक्र, अप्खिस चुनावम लौव ढङ्गले सोच्ना हो कि ?’ यि बातले गाउँक कुछ मनै सहमत हुइल । कुछ दिन पाछ गाउँम छुट्ट कचहरी कैगिल ।

चुनावके प्रचारप्रसारके क्रमम कुछ दिनके लाग अन्यत्र गइल रहठ, रिठ्या । ऊ राजनीतिक दलके बराबरा नेतनसे कसिक ठुल्ह रकम असुल सेक्जाइट कना ध्याउन्नम सदरमुकाम पैसल रहट । ऊ गाउँम फिर्ता हुइल पाछ माझ गाउँके दलबि¥या ओ टर्का गाउँक लालबिर्यासे फेन गोप्य रुपम बैस्ख योजना बनासेक्ल रहट । आपन बिरुद्धम रङ्गबिर गाउँक मनैन् बिगारल, भट्काइल आरोप लगाक आपन गाउँम दलबिर्या ओ लालबिर्याह गाउँक मतदाता हुकहन रकम बट्ना, भोजभतेर कर्ना चाँजोपाँजो मिलासेक्ल रह । गौह्री गाउँम दलबि¥या ओ लालबिर्या कनसुत्रा असक गाउँक मनैन् रङ्गबिर विरुद्ध उक्सैठ । रङ्बिरह नेतनसे पैसा खाक गाउँम व्यापार कर्लक सम्म कैक आरोप लगैठ । गाउँम खाए पल्कल कुछ लालची मनै फेन रलह । वास्तवम चुनावम ओह पुरान नेता हरिबहादुर उठल रह । गाउँक मनैन्से उम्मेदवारीह साक्षात्कार करैलसे मत गुम्ना पक्कापक्की रह । काखर कलसे हरिबहादुर ऊ क्षेत्रमसे कैयौ टाल चुनाव जिट्ख पटक पटक मन्त्री फेन बन्सेक्ल रह । दुर्भाग्य ऊ गाउँम चुनाब जिटल पाछ न विकास करल न गाउँम कब्बु घुम्ख आइल, ओह चुनावके समयम अइना कर, हरिबहादुर । हरिबहादुर जिल्लाम आइल ब्यालाम रिठ्या सुटुक्क उक्वाँरभ्याट कैक आपन सन्टरमन्टर मिलाक फैडा लेटि रह ।

गौह्री गाउँक रिठ्या, माझ गाउँके दलबिर्या, टर्का गाउँके लालबिर्याके सेटिङम गाउँक मनैन् आफन पक्षम लानक लाग गाउँक बुह्राइल मनैन्के ग्वाराम ढ्वाग लाग्खन आपन पक्षके पार्टीम ओ नेताह ब्वाट डार पर्ना वाचा कसम खैना काम फे कर लगाइट । गाउँम भिन्न दलके नेता कार्यकर्ता अइना जैना क्रम फेन बह्रल रह । सुनसान गाउँम घोषण पत्र, पर्चा पम्पलेट लेक ढ्वाङ फुकट । आपन आपन दलके नेताहुकहन लेक कार्यकर्ता जनतासे उक्वाँरभ्याट कर्टि ब्वाट मङ्टि नाराबाजी करट । गाउँम जात्रा म्याला चलल असक लाग, चुनावी रौनक रह । यि चुनावम फेन रिठ्या सदरमुकाम गइल ब्याला पार्टीके नेतनसे रकम असुली कैसेक्ल रह ।

एक दिन रिठ्या आपन घरम गाउँक मनैन्के लाग भोजभोतेरके आयोजना कर्ल रह । ऊ भोजभतेरम गाउँम के के विरोधी बाट ? हुकहन् सिकारभात, बियर खुवाक विरोधी युुवाहुकहन आपन बनाक छोरल । ओहर गाउँक सोझ डिडबहिनेन् गोन्याचोल्या, चप्पल पाखन मख्ख रलह । रिठ्या ओ ओकर सङ्घरेन दलबिर्या रातभर गोन्याचोल्या, चप्पल डेना क्रमम पुकुली बुडीह एक्क पाँजरके एक जोर चप्पल पर्लिस् । सायद राट्ख चप्पल बाँटबेर एक्क ग्वारक परल हुइहिस् । डोसर बिहान डाहिन डाहिन ग्वारक चप्पल घाल्खन फोहैटि रङ्गबिरके पसलम पुगल रलहि, पुकुली बुडी । बुडी लौव एक हजार रुप्याके नोट डेक एक पाकेट बिंरी माङगल रलहि । रङ्गबिर पुकुली बुडीक ग्वाराम डाहिन डाहिन पाँजरके चप्पल डेख्ख अचम्म पर्टि पुछल ।

‘पुकुली बुडी ब्वाट डार जाइक लाग लौव चप्पल किन्ख लन्लो कि का ?’

‘का किन्बो बुडु आज राट्ख ओह रिठ्या भटिज्वा त डिहल काहु । म्वार कलक ठाउँम ब्वाट डरहो कहटह । पटोइह्याह फेन लौव गोन्याचोल्या आन्डेल रह । छावाह त बियर फेन खुवाइल । टम्कि पारि घरडुवार कार्यक्रमम लौव नेताह लान्खन उक्वाँरभ्याट फेन कराइल । अखिस् त नेता फेन लौव उठल बाट हो, बुडु ।’

पुकुली बुडीक बात सुन्खन रङ्गबिर अकमकालइल । काखर कि ओह पुरान दलके भ्रष्ट नेता हरिबहादुर चुनावम जो टिकट पाइल रह । गाउँम हरिबहादुर घरडुवार कार्यक्रमम छिर्ल निरलह । रिठ्या हरिबहादुरह गाउँक मनैन् ब्वाट निडेहि कैक सेटिङम लौव अनुहारिक डुसर जहन नेता बनाक घरघर उक्वाँरभ्याट करैल रलक बात रङ्बिर पत्ता पाइल । ऊ पुकुली बुडीह ए ए कटि एक पाकेटके बिंरी फेन डिहल । रिठेक असिन चाला खास नौलो निहुइस् । यिहीसे आघक बरस गाउँम आइल सरक मर्मत नाली निर्माण योजनाम आपन जन्नीह आनक जन्नी हो कैक कोषाध्यक्ष बनाइल ओ अप्न अध्यक्ष होखन लाखौ रकम हसुर्ल रह । पोकली बुडी प्राय घरम उत्पादन हुइल माखुर हुक्काम पिइट । आज सक्कारे ओह फेन हजारके लौव नोट लेक पसलम बिंरी किन्न आइलम अचम्मित हुइल, रङ्गबिर ।

टिबोली मर्र्टि रङ्गबिर कहल– ‘यि त हात कट्नासक लौव नोट डेलो बुडी, कि भत्ता बुझ्लक रुप्या हो ।’
‘का बुझ्बो बुडु । यह चप्पल डिह आइल ब्यालाम माखुर पिहो कैक त रिठ्या भतिज्वा डिहल । टम्ह्न कनु त ब्वाट माँग आइल कैक ।’

रङ्गबिर उत्सुकतापूर्वक पुछल– ‘कठ्याक डिहल त बुडु, रिठ्या ।’
‘खै, का कहु बुडु, महि त यह एकठो नोट डिहल । छावा पटोइह्यासे खासखुस बात बटोइटी पाँच सात ठो अस्टह नोट गनट ड्याखटनहुँ ।’

यि खबर बुझक लाग रङ्गबिर गाउँम कुछ युवाहुकहन जम्मा कैक यकरबारे बुझैना कोसिस करल । रिठेक जे जे बिरोधी रलहिस् बियर पाटीले ओह ओह सबका सब रिठेक सपोटर होेसेक्ल रलहिस् । यि सब सेटिङम हुइल रह । परिवर्तन चाहना सब युवा पङ्क्ति फेन रङ्गबिरके खिल्ली उरैटि रलहिस् । यि घटनाले रङ्गबिरके अनुहारके रङ उरसेक्ल रलहिस् । यिहीसे आघक चुनावम फेन गाउँम विकासके योजना आइल रह । ऊ फेन लालबिर्या, दलबिर्याके सेटिङम कागजी विकास कैक करोडौके बजेट सओर्ल रह रिठ्या । असिक सेटिङम कैह्यासम देश चल्ना हो कटि रङ्गबिर निराश हुँइट घरओहर लागल ।

 

-मानबहादुर चौधरी ‘पन्ना’

प्रकाशित मितिः   १३ फाल्गुन २०८२, बुधबार ०५:०४