बट्कोही

मान्या डाडुक आश ओ चुनाव

चुनाव लग्घ अइती रह । अध्ययनके क्रमम सहरओहरिक बसाइ फे लम्मा होसेक्ल रह । चुनावके कारण स्नातक दुसर बरसके परीक्षा स्थगित हुइल आठेसे गाउँओहर लग्नु । पाँच बरसम गाउँम खास परिवर्तन हुइलक निदेख्नु । गाउँम कुछ दिनके बसाइँम कब्भु फे निदेख्जिना नेता कार्यकर्ता हुकहनक हुलका हुल चहलपहल खुब बह्रल रलहिन् । यिहीसे आघक चुनावम एकआपसम बोलचाल बन्द हुइल गाउँक डाडुभैया बिच फेनसे मेलमिलामके वातावरण सिर्जना होरख्लहिन् । सबजन एकमन बनाख जिटीम जन्ती मुअलम मलामी चहना समाज छरछिमेक नै हुइट कना विश्वासम सामाजिक एकताम बैसल रलह ।

तर जसहख उम्मेद्वारके टुङ्गो लागल । गाउँम बैस्ना काल्या डाडु, चाम्या, मान्या, हरि काका, डाँराघरक बर्का ठुला, पुलामी बाज्या, शुसिला दिदी, छेउ घरक सन्ह्ला, भक्ट्या सुज्या आदि सब चुनावके कारण बाँडगिल । सबजन आआफन सुरम रलह । विभिन्न पार्टीक झन्डा पकर्ख जुलुस, आमसभा, कार्यक्रमम सहभागी देख्जाइ लग्ल ।

गाउँक विचरा स्वाझ डाडुभैयनबिच मनमुटाउ सुरु हुइलिन् । हुकहन कौनो पार्टीके सिद्धान्त, दर्शन, चुनावी घोषणा पत्रसे सरोकार निरलहिन् , रलहिन् त केबल नेतनके दिहल आश्वासन । गाउँम यी, ऊ, असिन ओसिन बनादेबी, जागिर लगादेबी, विकास कैदेबी कना प्रलोभन । ओह प्रलोभनके आशम केन्द्रित डाँराघरक बर्का ठुला ओ पुलामी बाजेक बोलचाल बन्द हुइल रलहिन् । छेउ घरक सन्ह्ला ओ भक्ट्या सुज्जेक बिच त झन झट्किभे¥या हुइल रलहिन् ।

चुनाव अइनासे आघसम पार्टी ओ नेतन सत्तेसराप कर्टि एक दिन मान्या डाडु कटि रह, ‘अखिस चुनाउ त आइद्या छोट्का, मै जन्ल बाटु । हिकनक लाग पैल्ह मै का निकर्नु आज असिन गति भ्वाग परल बा । नेतन गाउँम बहिष्कार कर परठ ।’ यी बात कलक कुछ दिनपाछ त मान्या पार्टीके चुनाउ चिन्ह अङ्कित टिसर्ट घाल्ख नेतनके पाछपाछ गाउँ गाउँ अप्नह चुनाव प्रचारम नेङ्टि रलक देख्नु । महि अचम्म लागल ।

मान्या कहल, ‘हेर छोट्का अखिस चुनाउम त गजराज काकाह जिटाइ परठ ।’

मै कनु, ‘नाइँ टप्किसम त नेता ओ पार्टीह खुब गराइटिहिस् डाडु ।’

मान्या जवाफ देहल, ‘का कर्टे त छोट्का दुईचार पैसा फे कमाइ परल । ट्वार भौजी दीर्घरोगी बा । ओहम दम, उच्च रक्तचाम फे बतिस् । उपचार करक लाग सहरम लैजिम कलक फे पाँच बरस हुइ लागल । आम्दानी फुट्टी कौडी निहो । छोटमोट बारीक अनाजपानीले प्याट पल्ना मुश्किल हुइल बा । यी छोट छोट भुराभुरिनके सहारा ओह ट्वार भौजी हो । कथम्कदाचित् कुछ तर उपर होगिल कलसे म्वार त बिल्लीबाँठ होजाइ । ओहमार चुनाउम नालाग्ख निहुइना हुइल, छोट्का ।’

‘रिस त कम्टा उठल निहो । गाउँम मोटर डगर पुगल कैक गाउँक मनै कत्रा खुशी रलह । गैलक बर्खाम वाड भसक्ख सडक भट्कलक कत्रा महिना होस्याकल मर्मत फे निहुइल हो । पिना पानीके पाइप घरघर पुगैना कैख कैयौँ ताल वडाम ढैली । कुछ सुनुवाइ निहुइल । गाउँक स्कुलके छानी फेर्ना कैक पालिकाम कैयौ दिन ढैली एकठो माछीफे निमुअल । यी सब सम्झ ब्याला त नेतन जिटि जरा दिऊ कि जसिन लागठ । तर का कर्टे त छोट्का , चुनाउ जिटही त कुछ विकास हुई, गाउँक दाजुभाइ सुविधा पैही कैख लागही परल ।’ अलिक निराश हुइटि मान्या डाडु आफन बात ढरल । मै एकचित्त ध्यान देखन सुन्टि रनु ।

‘हेर छोट्का, नेतन ट्वार भौजीह चुनाउपाछ सहरम लैजाख उपचारके व्यवस्था मिलादेबी कैरख्ल । अत्रासे ध्यार का चाहल त हमहन गरिब मनैन ।’ आश ओ प्रलोभनके पाछ दौड्टिरलक मान्या दादुक विवशता सुन्ख मै बरेबेर गहिँरसे सोच्नु । आखिर नेता कलक नेतै हुइट । गरिब स्वाझ गाउँक मनैन कत्रा लिरौसीसे प्रपञ्चके जालम पर्ठ ।

दिन बिट्टि गिल । चुनाव फे ओराइल । गजराज काका फे मेयरम निर्वाचित हुइल । चारुओहर हर्क बधाई ओ अबिर मालासहित जय जयकार कर्टि जिन्दावादके नारा फे घन्कल । धेर नेता हुक्र आफन पाँच वर्षे जागिर पक्का कर्ल ।

मै फे सहरओहर स्नातक परीक्षाके तयारीके लाग लम्गर्नु । परीक्षापाछ कुछ समयके लाग गाउँम पुनः घुम्ख अइनु । ओह ब्याला ढुस्सल टाल्हा लगाइल पुरान जाङ्घ्या, कच्याककुचुक परल टोपी, दुब्बर जिउ हुइल मान्या डाडु आफन घरक अङ्गनाम गालम हाठ ढैख बैसल रलह । करिब पाँच महिनापाछ गाउँम मान्या दादुसे म्वार भ्याट हुइल रह ।

मै गाउँम अइटि कि प्रायः मान्या दादुक घर नापैस्ख मन निमानठ । मै सरासर मान्या दादुक घरओहर गैनु । मै अभिवादन कर्टि पुछ्नु, ‘ का बा दादु गाउँघरके लौव हालखबर, भौजिक उपचार हुइलिन् त ?’

‘का कर्ना छोट्का, भावी भगवानके ल्याखा कह परल, ट्वार भौजी यी दुनियाम निहो आब । मै अक्कहले होगिनु । यी छोटछोट लर्कनके बिचल्ली हुइना हुइल ।’ कटि ओकर आँखी रसाइल रलहिस् । मै शान्त मुद्राम नेता उपचारके व्यवस्था कैदेना आश्वासन दिहल बात पुछ्नु ।

‘का कर्ना छोट्का, ऊ मुर्दार चुनाउ जिट्ख गिल ओठेसे कब्भु गाउँम घुम्ख निअइल हो । कैयौ ताल सहरम जाख भेट्ना प्रयास फे कर्नु । महिनौ दिनसम भ्याट फे निहुइल । बि¥वा करैना रूपया नाहोख म्वार बुर्हेक ज्यान गैगिलिस् । संसार अस्त रलक छोट्का, गरिबके व्यथा । जुन शासन अइलसे फे जठ्याख चुनाव अइलसेफे हमहन हेर्ना कुइ निहुइट ।’

ऊ चुनाव ओ शासनप्रतिके विश्वास पूर्ण रूपले गुमास्याकल रह । काल्हिक दिनम कसिक छाइछावा पल्ना ध्याउन्नम रह । मै फे ओठेसे निराश हुइटि घरओहर लग्नु ।

यह लेखम रहल कुछ थारु शब्दके नेपालीम अनुवादः

बट्कोही – कथा हुकहन – उनीहरूलाई
झट्किभेर्‍या – पछारापछार (कुस्ती)
पाछपाछ – पछिपछि
जिटाइ परठ – जिताउनु पर्छ
टप्किसम – अस्तिसम्म
वाड भस्कल – पैरो गएको
ढैली – धायौ वा राख्यौ सहरओहरिक – सहरतिर
बाँडगिल – बाँडिए नेङ्टि – हिँड्दै


-मानबहादुर चौधरी ‘पन्ना’

प्रकाशित मितिः   १४ बैशाख २०७९, बुधबार ०५:०७