रोजगारीमा कालापहाडकै भर

सुर्खेत: पश्चिम सुर्खेतको चौकुने गाउँपालिका ४ का नविन सुनारको परिवार दश जनाको छ । नौ कठ्ठा जमिनको उब्जनीले वर्षभरी पुग्दैन । हरेक वर्ष खाद्यान्न अभाव झेल्नु परिरहेको छ । छोराहरू रोजगारीका लागि कालापहाड (भारत) गएका छन् । उनी गाउँमै मजदुरी गर्छन् ।

यस्तै पूर्वी सुर्खेतको भेरीगंगा नगरपालिका वडा नं. ५ की शोभा खत्रीका श्रीमान् पनि रोजगारीका लागि भारत गएका छन् । तीन जना बालबच्चासहितको परिवार पाल्न शोभालाई हम्मे–हम्मे परिरहेको छ । श्रीमानले पठाइदिएको पैसाले खाद्यान्न किनेर जीविकोपार्जन गर्नुपरिरहेको उनले बताइन् । उनी भन्छिन्, ‘बारीमा उब्जनी हुँदैन, श्रीमानले कालापहाड गएर कमाएको पैसाले घर चलेको छ ।’

बारीमा उब्जनी कम हुँदा नविन र शोभाको जस्तै कर्णालीका धेरै घरपरिवारले खाद्यान्न अभावको समस्या झेलिरहेका छन् । उनीहरूको आम्दानीको स्रोत भनेकै कालापहाड हो । कर्णालीका थुप्रै घरका पुरुषहरू मजदुरीका लागि कालापहाड जाने गर्छन् । कतिपयले परिवारसहित नै कालापडा जाँदा बालबालिकाको पढाइ नै प्रभावित बनिरहेको छ । पेट पाल्न कालापहाडकै भर पर्नुपर्ने बाध्यता रहेको दैलेखको दुल्लू नगरपालिका वडा नं. १० का रतन विकले बताए । उनको १२ जनाको परिवार पनि रोजगारीका लागि भारतमा छन् । बेलाबखत मात्र नेपाल आउने गरेको विकले बताए । सीपअनुसारको रोजगारी नहुनु तथा पर्याप्त खेतिपाती उत्पादन नहुँदा रोजगारीका लागि भारत जानेगरेको उनले सुनाए । भारतका विभिन्न स्थानमा गएर कठिन परिश्रम गरी जीविकोपार्जन गरिरहेको विकले जानकारी दिए । उनले दुई छाक टार्नकै लागि भारत पुगेर रगत पसिना बगाउनुपरेको अनुभव सुनाए । उनी भन्छन्, ‘बर्खाको भेल छोपेर रोपेको धानले ६ महिना पनि खान पुग्दैन, कालापहाड नगइ त भोकै मरिन्छ, मेरो त अहिले परिवार नै कालापहाड छ ।’

कर्णालीमा चरम बेरोजगारी छ । सरकारी नीति–कार्यक्रम र बजेटमा बेरोजगारको समस्याले प्राथमिकता पाएपनि कार्यान्वयनको अवस्था फितलो छ । सरकारले आगामी आर्थिक वर्षमा समेत उक्त योजना समावेश गरेको छ । त्यस्ता कार्यक्रमको प्रभावकारिता निकै न्यून छ । जसले गर्दा कर्णालीमा बरोजगारको संख्या बर्सेनि बढ्दो छ । यहाँका अधिकांश युवालाई देशभित्रकै ठूला सहर, भारत वा तेस्रो मुलुक नगइ जीवन धान्न मुश्किल हुन्छ । हजारौं नागरिकले आफ्नो ऊर्जाशील समय भारतमा श्रम गरेर बिताइरहेका छन् । परिवारको गर्जो टार्न रोजगारीका लागि देशभित्र भौतारिनेको संख्या पनि उस्तै छ ।

उब्जनी हुने पर्याप्त जमिन र गाउँमै रोजगारीका अवसर नभएपछि युवा जनशक्ति कामको खोजिमा भारत (कालापहाड) र खाडी मुलुकमा जाने गरेका हुन् । विकराल बेरोजगारी समस्या न्यूनीकरणका लागि सरकारी निकायले भने वार्षिक अर्बाैं बजेट खर्च गरिरहेका छन् । तीन वटै तहका सरकारले सञ्चालन गर्दै आएका बेरोजगार लक्षित कार्यक्रमले भने उनीहरूको समस्या सम्बोधन गर्न सकेका छैनन् । ती कार्यक्रमले केही संख्यालाई मात्र त्यो पनि छोटो अवधिको रोजगारी दिइरहेका छन् । गत आर्थिक वर्षमा छिटो अवधिको रोजगारी माग गर्दै कर्णालीमा झन्डै डेढ लाखले आवेदन दिएका थिए । स्थानीय तहहरूमार्फत प्रदेश सरकारले मुख्यमन्त्री रोजगार कार्यक्रमलगायतको प्रयोजनका लागि संकलन गरेको उक्त विवरणले नै यहाँको विकराल बेरोजगारीको अवस्था छर्लङ्ग हुन्छ । यकिन तथ्याङ्क नभएपनि कर्णालीबाट प्रत्येक वर्ष झन्डै एक लाख हाराहारीमा नागरिकहरू ज्यालामजुदरीका लागि भारत जाने गरेको सरकारी आकलन छ । वैदेशिक रोजगारीका लागि तेस्रो मुलुक जानेको लर्को त्यस्तै छ । संघीयतापछि आँगनमै बनेका स्थानीय सरकारले पनि बेरोजगारको पीडामा मल्हम लगाउन सकेका छैनन् ।

अक्सर विदेशमै बस्नेहरूको जनसंख्या पनि ठूलो देखिएको छ । कर्णालीका ९४ हजार तीन सय २० जना अक्सर विदेशमा बसोबास गर्ने गरेको पाइएको हो । जसमा ७७ हजार दुई सय ७८ जना पुरुष छन् भने १७ हजार ४२ जना महिला छन् । परदेशतिरै बसोबास गर्ने जनसंख्या पनि पछिल्लो दशकमा वृद्धि भएको छ । २०६८ मा ६७ हजार पाँच सय ८२ जना परिवारभन्दा बाहिर बसोबास गरेको तथ्याङ्क थियो भने दश वर्षमा उक्त संख्या २६ हजार सात सय ३८ ले बढेको छ ।

प्रकाशित मितिः   २६ जेष्ठ २०८३, मंगलवार १६:४२